Na één rondje vond ik het welletjes, rekte en strekte wat, en zag vanuit mijn ooghoek een jongen verschijnen. Hij ging schuin tegenover me zitten, op een picknicktafel aan de andere kant van het pad. Hij sprak me aan toen ik aanstalten maakte om te vertrekken: “Mevrouw, weet u waar het Flevobad is?”

De verwarring sloeg toe.

De cynicus in mij zei: “Wat moet die gast? Zit hij hier eerst tien minuten zwijgzaam te zijn, en nu je weggaat moet hij ineens naar het Flevobad. Een jonge Marokkaan in het park die een blanke vrouw aanspreekt met een nietszeggende vraag, dat klopt niet. Foute boel.”

De idealist wierp tegen: “Wantrouwen is het gif van deze wereld. Schaam je voor al die vooroordelen! Wat is dit een verschrikkelijke wereld als een jonge Marokkaan in het park geen vraag meer kan stellen aan een blanke vrouw in het park. En bovendien, gedraag je. Je geeft gewoon antwoord.”

De schaamte en de manieren wonnen: “Die kant op.” wees ik.

Twee minuten later, toen ik een bebost stukje infietste op weg naar de uitgang van het park, voelde ik een hand op mijn linkerbil. Godverdomme! Die klootzak was achter me aangefietst! Ik keek over mijn linkerschouder, recht in zijn gezicht, en hij keek terug, zonder iets te zeggen, zonder uitdrukking in zijn grote bruine ogen. Hij kneep weer, zijn hele hand drukte zich in mijn bil. Ik vloekte, begon harder te fietsen. De adrenaline gierde door mijn aderen. Dit kan helemaal fout gaan! Waar is de uitgang van het park?! God help me!

Toen kwamen de engelen. De vrouw in het leren jack fietste me tegemoet. “Hij randt me aan!” riep ik. Zij fietste langs mij, gooide haar fiets voor de fiets van mijn belager, stortte zich op hem en werkte hem tegen de grond. “Politie!” brulde een mannenstem. Twee mannen, een met een grijze capuchontrui, doken op uit de nevel en sprongen van hun fiets. De billenknijper lag kermend in de houdgreep met een knie in zijn rug “Alsjeblieft” riep hij, “Niet doen!”. De vrouw boeide hem met één soepele beweging. Klik.

Ze kwam naar me toe. “Ik zal me even legitimeren”, zei ze. “Zedenpolitie. We hadden al een aantal meldingen gekregen de afgelopen tijd.”

Op het moment dat ik nietsvermoedend mijn rondje aan het joggen was, en de billenknijper nietsvermoedend op zoek was naar nieuwe billen fietsten er welgeteld zeven agenten van de zedenpolitie door het Flevopark. Een kwartier later hadden ze een heterdaad.

De 16-jarige billenknijper zit voorlopig in de cel. Zich te schamen hoopt de idealist. De cynicus lacht schamper.

Maar een puinhoop is het wel.

Ironisch genoeg staat de meerderheid van de Nederlanders niet aan de kant van de vuilnismannen. In theorie dan. In theorie willen we massaal bezuinigen op ambtenaren. En de vuilnisman is zo’n vervloekte ambtenaar.

Uit een enquête van Maurice de Hond eind maart blijkt dat het bezuinigen op ambtenaren de meest populaire maatregel is om de economische crisis te lijf te gaan, als je het de gemiddelde Nederlander vraagt. Bijna de helft van Nederland is van mening dat de ambtenaren het best met een klein centje minder kunnen doen. Zo’n 37 euro netto, in dit geval. Dat is de loonsstijging die de vuilnismannen eisten om de staking op te breken.

Dat wordt nog wat. Nu zijn het de vuilnismannen die staken om een paar tientjes, maar daar blijft het vast niet bij. Het wordt nog gezellig met de stakingen die volgen. Leraren? Ambtenaren. Politiemensen? Ambtenaren. Brandweermannen? Ambtenaren. Verpleegsters in het AMC? Ambtenaren! Het wemelt in deze stad van de ambtenaren waar we flink op kunnen bezuinigen. En die het daar niet mee eens zullen zijn.

En dan zijn we nog niet eens toegekomen aan de bureautijgers. De gemeentelijke en provinciale beleidsambtenaren gingen de vuilnismannen al voor met stakingsacties. Ze konden niet leven met een tijdelijk bevroren salaris. En dat is natuurlijk ook volstrekt onacceptabel. Het idee alleen al!

Maar zo gaat onder het Italiaanse aroma een heus Grieks drama schuil. Een kleintje, we doen het op zijn Hollands. Maar de conclusie is dat we best willen bezuinigen, maar liever niet op onszelf. De niet-ambtenaren willen bezuinigen op de ambtenaren en de ambtenaren op iedereen behalve de ambtenaren. En als ons vuil een paar dagen niet wordt opgehaald zijn we het al snel met de ambtenaren eens. Gewoon maar niet bezuinigen.

De Vereniging Nederlandse Gemeenten is inmiddels om. De vuilnismannen krijgen er dit jaar 1,5 procent bij, en kunnen een hogere eindejaarsuitkering tegemoet zien. En de andere gemeenteambtenaren zeggen: vuilnismannen bedankt! Hun salarisstijging is automatisch: ze vallen onder dezelfde cao.

In het kader van oplossingen zie ik er twee. Misschien moet er een aparte cao komen voor nutteloze ambtenaren. Dan kunnen we vooral op deze nutteloze ambtenaren bezuinigen. Als dat niet lukt is er wellicht een ander land dat ons uit de penarie wil halen. Net als bij de Grieken. Maar dan in het klein.

Nobel streven, maar het venijn zit in de details: de kans dat het een rendabel project wordt is minimaal. Het CPB waarschuwt dat de opbrengst zelfs in het meest optimistische en vrij onrealistische scenario mager zal zijn, en een haalbaarheidsstudie van Deloitte suggereert hetzelfde (al pakken ze het mooi in met een strik en een lintje).

Is de territoriumstrijd van de havenmeesters overgeslagen naar de gemeenteraad, dat de raad toch unaniem voor de komst van de nieuwe zeesluis stemde in februari? Nee, bizar genoeg is deze kostbare aangelegenheid een cadeautje van Den Haag. Van de 750 miljoen voor het totale project hoeft Amsterdam er ‘slechts’ 112 miljoen voor eigen rekening te nemen. Dat is het plafond. Alle verdere tegenvallers worden vergoed door het Rijk. En de opbrengsten, zoals het op peil houden van de werkgelegenheid in de Amsterdamse havensector, zijn volledig voor Amsterdam.

Zo’n kans is natuurlijk te mooi om te laten liggen. Onze gemeenteraadsleden konden een klein vreugdedansje maar met moeite onderdrukken toen ze hoorden dat de rekening betaald zou worden door Den Haag. De Amsterdamse mannelijkheid zou in ere hersteld worden voor het luttele bedrag van 112 miljoen euro. Maximaal! Een koopje vergeleken met dat andere megaproject!

De Raad van Verkeer en Waterstaat probeert nu heel voorzichtig zijn demissionaire Minister Eurlings bij wie de bliksem duidelijk ingeslagen is- Is hij gek geworden? Welke idioot geeft er nu een blanco cheque aan de gemeente Amsterdam voor een infrastructuurproject!- bij te sturen. In een advies schrijft de Raad dat de havens van Amsterdam en Rotterdam beter moeten samenwerken. En taken verdelen. De overslag van containers zou vooral in Rotterdam moeten gebeuren, gezien de ligging en toegankelijkheid van de haven. En Amsterdam zou zich moeten ontpoppen als belangrijkste aanlegplaats voor cruise-schepen, omdat de historische binnenstad vanaf de haven goed toegankelijk is. Oftewel: Amsterdam, vergeet de megalomane ambitie om te concurreren met de ‘grote mensen’ haven van Rotterdam. Het is een verloren strijd. Wees verstandig: ‘If you can’t beat them, join them’.

Maar het provinciale denken in de wereldstad Amsterdam zal een obstakel zijn voor deze aanpak. Net als het groter is beter denken van Eurlings.

Maar waar ligt die ideologische lijn? Geert komt er niet goed meer uit. En de PVV daalt in de peilingen.

De ellende gaat allemaal over haar. De PVV lijn over haar is kort maar krachtig: coupes geïnspireerd door Marilyn en Mozart zijn bon ton, je lokken verbergen niet. Dat zou verboden moeten worden.

Strategie 1 was dan ook: ‘Hard inzetten, hard doorhalen’. Al het haar moet zichtbaar. Verplicht. (In de voetnoot: blonderen en golven mag, maar hoeft niet.). Oftewel, dat hoofddoekjesverbod, dat komt er, hoe dan ook, realistisch of niet, en geen overbodige polder-ongein met onderzoeken naar juridische haalbaarheid. Als dat betekent dat de PVV in de oppositiebankjes verdwijnt, soit, dat moet dan maar. In het belang van haar moet je ver gaan. Bovendien heeft geen bestuursverantwoordelijkheid dragen ook zijn voordelen: geen zorgen dat bepaalde lokale gladiolen in de PVV toch ruzie gaan maken: met andere partijen, of, god verhoede, met elkaar. We moeten LPF2 voorkomen!

Maar de kiezer vond het niks en verplaatste haar stem in de peilingen naar de VVD. We hebben op je gestemd Geert, dus nu moet je ook leveren. En niet alleen met betrekking tot haar. Niet blijven wijzen naar de andere partijen als de grote boosdoeners. Anders bekijk je het maar.

Dus zette Geert strategie 2 – door D66 gebombardeerd tot ‘De slalom’ – in werking: “Dat hoofddoekjesverbod is een belangrijk punt, maar geen breekpunt. We willen besturen, landelijk maar ook in Almere. Ik heb maar één breekpunt genoemd: de AOW.” 

Juist. Geen hoofddoekjesverbod. En geen verhoging van de AOW-leeftijd. Maar Geert, nou doe je het weer! Nu gaat het weliswaar niet over haar, maar ook op dit punt zijn alle anderen het niet met je eens. De AOW-leeftijd moet omhoog! Al hebben de andere partijen er jaren over gedaan, nu zijn ze zover. Maar Geert vindt van niet. Het verhogen van de AOW-leeftijd is asociaal. En dat is zijn breekpunt. Zijn ideologische lijn. Dat wordt een minderheidskabinet met de SP. Er zit niks anders op.

De ideologische lijn zorgt ook elders voor problemen. Deze had Wilders voorvoeld. Hij schrijft in zijn boek over de financiering van zijn partij: “We gaan niet in zee met duistere (…) types. Hoezeer we ons geld ook nodig hebben, we blijven kritisch wie ons financieel helpt. Ik loop liever een miljoen mis dan met de verkeerde types te worden geassocieerd.”

Dat blijkt een steeds grotere opgave te worden. Al zijn ze het in Amerika, waar (waarschijnlijk- de PVV is geen partij dus niemand weet het zeker-) veel van Wilders geld vandaan komt, gelukkig wel met hem eens over haar. Daar hoeft hij zich geen zorgen over te maken.

Zo schijnen Amerikaanse zionistische orthodoxe joden Wilders graag te helpen. Ze doneren met plezier om Wilders te helpen met het verdedigen van Europa en Israel (dat scheelt niks) tegen de Islam, o.a. met zijn belangrijke standpunt over haar. Ze begrijpen best dat Wilders met haatbaarden moslimbaarden bedoelt, en geen orthodox-joodse baarden. En dat het dragen van islamitische hoofddoekjes die de prachtige lokken van de moslimdames verbergen, niks te maken heeft met de pruiken van hun orthodox joodse echtgenotes, die het joodse vrouwelijk schoon moeten verhullen.

Dat heeft ook niks met elkaar te maken. Zoals een Amerikaanse Wilders-aanhanger het mooi verwoordde: “Moslims onderdrukken hun vrouwen, Joden niet”.

De ideologische lijn is tot zover duidelijk: Joodse haardrachten zijn een individuele vrijheid. Islamitische haardrachten een teken van vrouwenonderdrukking en een gevaarlijke ideologie.

Maar dan de christenen. Die maken er een zooitje van.

Wilders was in eerste instantie in zijn nopjes dat er een film over hem werd gemaakt door de Christian Action Network. Een soort Fitna, maar dan geslaagd. Bloedige beelden waarin het Islamitische gevaar wordt uitgebeeld, prachtige one-liners van de redder in nood Geert Wilders en een feel-good boodschap voor de wereld: het Islamitische gevaar zal overwonnen worden met Geert en de zijnen.

Dat klonk mooi…tot Wilders erachter kwam dat de producent een prominente anti-homo activist is, en het Christian Action Network in één adem strijdt tegen de Islam, homoseksualiteit en abortus. Nee, dat is dus het soort types waar Wilders niet mee geassocieerd wil worden. Daar gaat zijn ideologische lijn.  

Het moet voor eens en altijd duidelijk zijn: hij gaat over haar. Dat is zijn ambitie, zijn doel, zijn eis. (Maar geen harde eis). En over de AOW. Dat is nog belangrijker.

Netwerk reportage over de aanhangers van Wilders in Amerika

Jan Kees de Jager probeert te redden wat hij redden kan. Het CDA is in verwarring, en helemaal nu ze hun koppositie op moeten geven aan de PvdA. De politieke barometer noteerde afgelopen week 33 zetels voor de PvdA en 28 voor het CDA. Dat was in jaren niet vertoond. Dus zette Jan Kees een oud vertrouwd middel in: de belofte dat de hypotheekrenteaftrek blijft zoals hij is. Als het CDA op 9 juni de grootste wordt tenminste. Misschien dat het op die manier duidelijk wordt, dat de gemiddelde burger in betere handen is bij Balkenende, hoe oninspirerend ook, dan bij die vervelend populaire Job Cohen. De waarschuwing voor alle huizenbezitters: “Hoeveel charisma Cohen ook heeft, als het aan hem ligt verdampen jullie fiscale voordelen, waarde vrienden. En zijn oproep: ”Niet uit angst voor een overwinning van Wilders overstappen op de PvdA, huizenbezitters! Beter hier blijven, veilig bij het CDA!”.

Nu is het de vraag hoe lang het CDA dit verhaal kan volhouden. Het is inmiddels een algemeen geaccepteerde analyse dat de hypotheekrenteaftrek, de subsidie op het eigen huis, meer kwaad doet dan goed. De hypotheekrenteaftrek “bevordert het eigen huisbezit niet, is economisch zeer schadelijk en veroorzaakt perverse herverdeling.”

Als ik de rekensommetjes goed maak komt per jaar een kleine 7 miljard euro subsidie per jaar terecht bij de 7% rijkste Nederlanders. Ja, u leest het goed. De Villa-subsidie zoals hij in SP-termen heet bestaat echt!

Maar kiezers hebben vooral inzicht in het eigen huishoudboekje, en minder in de grote plaatjes. Dat heeft Jan Kees goed begrepen.

Een rondje langs de politieke partijen:

Van links naar rechts

De SP is de partij die blijft hameren op de beperking van de ‘villa-subsidie’. Zij willen de hypotheekrente maximeren tot € 350.000, tegen een maximale belastingaftrek van 42%. Voor modale gezinnen verandert er weinig, maar mensen met hoge inkomens en dure huizen moeten inleveren.

GroenLinks wil allereerst de naamveranderen: het neutraal klinkende hypotheekrenteaftrek wordt vervangen door de hypotheekrentesubsidie. Dat is wel zo eerlijk. Huursubsidie voor huurders, hypotheekrentesubsidie voor kopers. Maar GroenLinks zou niet Links zijn als ze deze subsidie flink wilden beperken- alle huizenbezitters krijgen hetzelfde belastingvoordeel: 30% over de hypotheekrente, met een maximum dat ligt bij de waarde van het gemiddelde Nederlandse huis. Mensen mogen dure huizen dus zelf gaan bekostigen. Deze maatregel gaat een stuk verder dan die van de SP, al stelt GroenLinks daartegenover dat de overdrachtsbelasting en eigen woning forfait ook worden afgeschaft.

De PvdA wil, voor zover op dit moment bekend, de hypotheekrenteaftrek bevriezen bij 42%. De hervormingsdrift van de PvdA valt dus best mee. Ze vinden de hypotheekrenteaftrek in de huidige vorm ‘oneerlijk’, maar ja, Jan Kees de Jager jaagt op PvdA-zieltjes, dus rustig aan met die beperking.

D66 doet het nog rustiger aan: zij willen een aftopping bij 500.000 euro, en dan alleen in nieuwe gevallen. Dat bedrag mag echter niet meer stijgen- over de jaren heen levert dat toch nog een behoorlijke hervorming op. De overdrachtsbelasting en het eigen woning forfait worden langzaam afgebouwd. Niet snel, politiek wel slim- op deze manier zou de enorme maatschappelijke weerstand tegen hervorming van de hypotheekrenteaftrek omzeild kunnen worden. De opportunistische politicus weet: nooit iemand bestaande rechten afpakken!

Voor het CDA geen gemorrel aan de hypotheekrenteaftrek. Eind 2008 kwam er binnen de partij héél voorzichtig een discussie op gang of er toch niet iets moet gebeuren, maar de verkiezingsstrijd met de PvdA heeft aan die discussie snel een einde gemaakt. De hypotheekrenteaftrek is heilig. En heiligheden, daar kom je met je vingers niet aan.

Ook de VVD is klassiek conservatief als het om de hypotheekrenteaftrek gaat. Die blijft zoals hij is, en met overtuiging. Niet wars van melodrama schrijft de VVD over de hypotheekrente-aftrek: ‘wie pleit voor sloop van deze draagmuur van onze economie trekt de ellende over ons land’. Links dreigt zoals altijd de economie om zeep te helpen en eerlijke rechtse mensen met dure huizen hebben hard voor hun centen gewerkt, dus waarom zouden ze daarvoor niet met een fikse subsidie beloond mogen worden?

En dan last but not least de PVV. Geert Wilders is niet rechts, niet links, maar wel behoudend. Geen beperking van de hypotheekrenteaftrek voor deze strijder voor de vrijheid. De handhaving van de hypotheekrenteaftrek wordt gepresenteerd onder het kopje lastenverlaging (programma 2006). Deze ‘lastenverlaging’ wil de PVV onder andere betalen door te snijden in subsidies. Ehm, ja, in linkse subsidies dus- die cultuur en ontwikkelingslandennonsens. De rechtse hypotheekrentesubsidie blijft dus fier overeind.

PS. alle partijen hebben het over lange overgangsperioden, als ze willen bezuinigen op de hypotheekrenteaftrek. Piano, piano….

Dus stapte Wouter monter het verkiezingsdebat in om een preek te geven over ‘bindend leiderschap’. Broederlijk naast Pieter van Geel (gestuurd door Balkenende: JP kon het nog even niet aan om niet met die ellendige Wouter- die soms niet draait, maar alleen als het gegarandeerd desastreuze gevolgen heeft- om de tafel te gaan zitten) opende hij zijn vurige betoog: “We hebben leiders nodig om mensen te inspireren. Om mensen nieuw perspectief te bieden. Om mensen mee te nemen, ook als er veel van ze wordt gevergd. Om in te zetten op samenwerking in plaats van op conflict. En vooral: om verder te gaan dan de klassieke partijpolitieke spelletjes. Ik denk dat dit alle politiek leiders aangaat. Ze zullen allemaal moeten laten zien dat ze bereid zijn om te investeren in de toekomst van dit land.” Hij leunde tevreden achterover. Dit is de toon. Sterk. Zelfverzekerd. Innemend. Nu vasthouden.

Femke Halsema en Alexander Pechtold knipperden eens goed met hun ogen en keken enigszins ongelovig naar de born again Bos aan de andere kant van de tafel.

Inspiratie?

Samenwerking?

Perspectief?

Leiderschap?

Is dit dezelfde Wouter Bos die de afgelopen jaren rollebollend met JP door het leven ging en vervolgens de handdoek in de ring gooide? Dezelfde Wouter Bos die kansen om zijn ‘bindend leiderschap’ te demonstreren liet uitmonden in gekibbel? De Wouter Bos uit Balkenende IV, het kabinet berucht om een gebrek aan samenwerking, leiderschap en perspectief?

Binden met woorden, ontbinden met daden.

Het is goed met je Wouter, dachten deze twee, maar zo gemakkelijk kom je hier niet mee weg!

Pechtold zette voorzichtig in. Deze “mooie woorden” van Bos waren “niet zo sterk”. Want was het niet Bos zelf die samen met Balkenende het politieke midden “duurzaam ontwricht” had en vele politieke coalities onmogelijk maakte?

En de Queen of Green Halsema maakte het af. “Ik vind uw intenties mooi, maar ik denk niet dat je politiek leiderschap repareert door hier definities van politiek leiderschap te geven. Je moet het vooral doen.”

Raak. Auw.

Een chagrijnige Bos zag zijn Obama-esque speech in het water vallen. Hoe kunnen ze nou zo gemeen doen! Ga nou mee met mijn verhaal. Niet zo flauw! Hij antwoordde geprikkeld dat uit een kabinet stappen niet iets is dat je “makkelijk doet”, maar soms noodzakelijk is. En nu niet verder muggenziften over zijn persoonlijke track record. Niet op de man spelen, “want dat is nu precies waar we geen behoefte aan hebben.”

Maar Halsema liet niet los. Het ging net lekker.

“Bindend leiderschap, prachtig. Maar wat bindend leiderschap betekent is dat je niet vechtend door de zaal gaat als het moeilijk wordt, maar juist dan bereid bent om met enige afstand naar het politieke spektakel te kijken. Het probleem van het afgelopen kabinet is dat politieke belangen belangrijker zijn geweest dan het landsbelang. Ik ben ervan overtuigd dat als er geen gemeenteraadsverkiezingen waren geweest dit kabinet niet was gevallen.”

Gejoel uit de zaal.

Een geïrriteerde Wouter Bos zuchtte diep, maar besloot er wijselijk boven te staan. Wat was dat toch, die niet uit te roeien eigenschap van andere politici om te zwartepieten? Het was toch overduidelijk dat hij Nederland een nieuwe toekomst bood door uit het kabinet te stappen?! Alsof hij tijd had om zich te verlagen tot politieke spelletjes. Puh. Hij had wel wat beters te doen. “Ik ga niet door met terugkijken en moddergooien. Deze verkiezingen gaan over de toekomst.” 

De gouden toekomst van Wouter Bos, waarin hij het land redt van de financiële ondergang, de mensen (alle mensen) een hart onder de riem steekt, en met wapperende haren en geheven zwaard maatschappelijke misstanden bestrijdt. Het zal niet gemakkelijk worden, en iedereen zal zijn steentje moeten bijdragen. Maar hij gaat ervoor. Samen. Met elkaar.

Maar zonder Balkenende. Zoveel is zeker.

Update 12 maart: Wouter Bos stapt uit de politiek. Dit heeft hij besloten voor de gemeenteraadsverkiezingen. Aha! Nu gaat het licht ook bij mij aan. Daarom leek hij 10 kg lichter. Lag het toch niet alleen aan JP.

I was practically on my way to the post box with a fresh handwritten letter addressed to your Richmond home, when I came across your photograph in The Times. (I like the picture. You look dashing!) The article tells me you are no longer with us. Of course, I knew this day was approaching, but I had hoped it wouldn’t arrive this soon. As my handwritten letter will not reach you, maybe this one, which I’m dreaming up right now, will.

I can picture you right now, sitting in your tiny office at the LSE, where you supervised students well into your retirement. You’re smoking a cigar for which I salute you (anyone who violates the excessive and oppressive rules and regulations at the LSE is my friend), and your Kit Kat is waiting patiently to be devoured afterwards. I spent many meetings with you in your little den, but interestingly enough I don’t think we ever discussed my research or politics. Ever. You disapproved of my taste in selecting research topics, and in hindsight I can’t say I blame you. Who in a right state of mind wants to write about EU policy?! You called me an ‘EU-maniac’, and refused to stomach any of my ‘mumbo-jumbo’. Rather, you’d tell me to ‘write whatever you want, just don’t bore me too much’ , and then scold me, yell at me, or interrogate me about my plans for the future. With a twinkle in your eyes, of course.

Indeed, some of my fondest memories of you involve you yelling at me at the top of your lungs. Remember that incident, Gordon, when I had to hand in my research outline and title of my dissertation, and I decided, one hour prior to the deadline, my topic made no sense whatsoever? I ripped my previous outline up and told you I would have to start afresh. You weren’t amused, to say the least. Let me remind you.

‘I don’t have anything to hand in’ I said. ‘I’ve changed my mind’. You looked incredulous. ‘You what?’ you said. ‘Amber you had your proposal ready! You can’t just change your mind like that’. You stared at me angrily. ‘Why didn’t you call me? You should have called me! Well, you’d better have a good alternative!’ I said I had some ideas and tried to explain, but I sounded rather vague. ‘It’s no use’ you said. ‘I need a title. And I need it now’. I muttered a title. Not a good one, but it was all I could think of. ‘No, that won’t do. You’re using EU mumbo-jumbo again’. You suggested some other words, some other titles and I frowned. Your titles were even worse than mine! Oh, oh, you weren’t pleased and I could tell.

You leaned forward, raised your hands and banged them on your desk really hard. I jumped, nearly cracking my head on the ceiling. ‘YOU WOMAN!’ you exclaimed, rolling your eyes back dramatically and raising your hands in the air. ‘You turn the world upside down. You are supposed to do your work, come here and I am supposed to criticise you. But oh, no! You come in, you don’t have a proposal, you haven’t contacted me and now you’re telling me that my suggestions are no good! I don’t know who you think you are!’ You sat back and I could tell you were enjoying every second of it. ‘You think I’m useless, don’t you!’ you added to the drama. Well, what should I have answered to that? You weren’t useless. Quite the opposite.

You swiveled round on your chair. ‘You have two minutes to come up with a title’ you said. ‘I am going to call the secretary in charge of administration now and sort it out ‘Hello, is this Kathryn? Yes, hello, it’s Gordon. I have a student with me and she’s in deep trouble I’m afraid. Yes, it’s about the dissertation. But I assure you she will hand in a proposal within a week. She is very reliable.’ You winked at me. Kathryn talked. You replied: ‘Yes of course she has a title. What is it Amber?’ I gave you a title which I feverishly thought up. ‘That’s all settled then Kathryn, is it? Thank you Kathryn. Goodbye.’ You put down the receiver and turned to me, looking pleased. ‘That’s better. That title will do. You’ve worked harder in the past five minutes than in the past two weeks. Now leave before you cause more havoc’. You smiled, then gave me a strict look. ‘And no more of these surprises. I’ll end up with a heart condition’.

You scolded me quite a bit that year, and to be honest I was pretty scared of you in the beginning. You told me in no uncertain terms you wouldn’t tolerate any type of ‘passive behaviour’.  I don’t think I was passive, shy is the word that seems more suitable, and I was crippled with fear of speaking up in the intimidating surroundings of the LSE. I had never learned how to do this, so I had to jump in at the deep end. But I did, because I made a promise not to let you down (and I knew you would push me in, if I didn’t jump myself!). And, once I spoke up, I discovered my thoughts and arguments weren’t as futile as I’d imagined. No, some of the time I had something to say! Not that debating in public will ever be my strong suit. I like to work things out in writing. But the idea that you valued my participation was a tremendous support and eye-opener.

Thank goodness I found out I wasn’t the only one who had to face these obstacles. You liked to make life difficult, in your own mischievous way, for your students across the board, some of whom are now professors themselves. I spoke to Klaus Goetz, who told me he studied with you. After he found the courage to stand up and contribute to the academic debate in your seminar for the first time, shaking knees and all, you told him: ’Dear Klaus, you look awfully pleased with yourself. I hope you don’t think you said anything particularly interesting.’ Similarly, you reprimanded Gallya Lahav, for sighing when you announced an early class. ‘I’m sorry Miss Lahav, I do hope my schedule won’t interfere with your beauty sleep!’

So, basically you kept us on our toes. But you also shared your passion for writing and debate, at least with me. You told me it’s best to write ‘on a whirl’, with inspiration and dedication. ‘Get excited’, you told me. ‘And just let it happen. Make it crisp. Make it sharp. Put your pen on paper and write like you’ve never written before!’ (You suggested a straight shot of vodka to loosen me up if all else failed. Words would flow more freely.)

Actually Gordon, it’s a shame we will never talk about politics. I have come to my senses, and have started researching ‘proper’ politics instead of EU stuff. I have also started writing political commentary, which I wish you could read. I’m quite sure my articles would have you in stitches. That’s the downside of writing academic papers- you’re not allowed to include jokes about politicians! It’s rather ironic that it’s only now, after your death, that I have come into contact with your work on the ‘politics of centrality’, which seems quite useful as a benchmark for describing developments, not only in German but also in Dutch politics. Just know that you will be in the background, whenever I am writing about these things. I promise I won’t bore you!

Last time I met you, in Florence, you were overjoyed to see me, and told anyone who cared to know (and quite a few who didn’t) ‘I just want to walk into the sunset with Amber’. This seems like a good time Gordon. Let’s walk and talk.

With Love,

Amber

P.S. I hope you’re causing a stir, wherever you are.

“Ciao lief, hoe was je dag?”

“Hi sweetie. Ik ben achter iets heel ergs gekomen!” zegt de econoom.

(Dit ‘heel ergs’ heeft, vermoed ik, iets met economie te maken. Een ministerie gebruikt de ramingen van het CPB verkeerd; de banken maken nog steeds veel te veel winst ten koste van de belastingbetaler; de deeltijd-WW dreigt een permanente regeling te worden; Marcel van Dam heeft het startschot gelost voor de eerste echte generatie-oorlog; een andere econoom probeert een minister over te halen een flat-tax in te voeren. Er is altijd stront aan de knikker in economenland.)

“Oh, wat dan?”

“Stern zit er naast met zijn berekeningen, en zelfs als hij gelijk heeft, moet de benzineprijs omlaag! Autorijders betalen veel te veel accijns, zogenaamd in naam van het milieu.”

“Schat, niet zo snel. Wie is Stern? En bovendien, is het niet logischer dat de benzineprijs omhoog moet, niet omlaag? Het is toch de bedoeling dat we met zijn allen minder gaan vervuilen in plaats van meer? “

Diepe zucht aan de andere kant van de lijn. “Stern heeft een alarmerend rapport geschreven over de opwarming van de aarde in opdracht van de Britse overheid. Daarin heeft hij berekeningen gemaakt waarin hij de prijs voor global warming in monetaire termen uitrekent. Hij stopt extreme parameters in zijn model. In andere woorden: hij schat de prijs heel hoog in. Dat klopt al niet. Maar goed, zelfs als we meegaan met zijn hoog ingeschatte beramingen komt hij op een bedrag van 85 euro voor elke kiloton CO2 die de lucht ingaat. Op dit moment zit er in Nederland op benzine een accijns van 250 euro voor dezelfde uitstoot. Dat is dus meer dan drie keer zoveel! Ik voel me belazerd!”

“Je weet dat je me hier verliest he? Hoe kan je nou de schade aan het milieu uitrekenen in euros? Ik bedoel maar, als je een regenwoud kapt, dan is de prijs het regenwoud dat niet meer is. Daar kan je toch geen prijskaartje aan hangen? Of als Sri Lanka straks permanent overstroomt. Wat zeggen we dan? Wij zijn niet verantwoordelijk voor jullie milieuschade, want wij hebben genoeg accijns betaald? Wat is dat nou voor onzin! Bovendien, als we minder moeten vervuilen moet de prijs van vervuiling omhoog, niet omlaag. Dat heb ik van jou geleerd. De prikkels moeten de juiste kant op wijzen. Prima dus die accijns.”

Nog diepere zucht aan de andere kant van de lijn. Als we het gaan hebben over de prijs van non-materiële goederen is het einde zoek, zo leert de ervaring. Vooral als ik hem probeer te outsmarten met mijn marginale kennis van economische principes.

“Stern heeft dat dus wel uitgerekend. En hij gebruikt bedragen die drie maal hoger zijn dan andere top guys op dit gebied, zoals Nordhaus. Bovendien heeft het dus totaal geen zin om alleen in Nederland prijzen te verhogen. Dan daalt de vraag naar energie hier, maar dat wordt elders in de wereld net zo hard gecompenseerd. Dan gaan zij meer energie verbruiken en is de netto-milieu winst nul komma nul.”

“Dus vervuilen wij ook maar meer. Nee, daar schieten we iets mee op! Ik vind het niet kunnen. Als je weet dat de planeet naar de knoppen gaat, moet je actie ondernemen. En niet niks doen, omdat de rest ook niks doet. Fijn, die rational choice benaderingen. Daar kom je geen stap verder mee. Je moet soms ook initiatief nemen om momentum te creëren.”

Ik hoor een zwakke glimlach bij de econoom.  Wat moet je ermee, al die niet-economen? “Dat zijn morele en politieke overwegingen, schatje. Maar vanuit economisch perspectief is het niet zinnig.”

“Nee, maar harde plafonds afspreken is wel zinnig.”

“Ja, als je dat op mondiaal niveau doet wel. Maar daar komt door slechte politieke besluitvorming ook niks van terecht. De VS bewegen alleen als China beweegt en vice versa.”

“Ze moeten allebei meedoen! Punt. Je weet wel, zoals die overheidscampagne: ‘Een beter milieu begint bij jezelf”. Weet je, ik kreeg laatst een quiz per email over wat mijn energielabel is. Energielabel D. Weet je waarom? Ik heb geen waterbesparende douchekop. Nee, inderdaad niet. Want er komt zo weinig water uit mijn douche dat als je er een waterbesparende douchekop opzet de geiser afslaat. Oh ja, en ik rijd ook niet in een energiebesparende auto. Nee- ik rijd helemaal geen auto! Maar die optie stond niet in de quiz. Wat een bullshit zeg! Hou toch op met je waterbesparende douchekop. Het lijkt me dat er op grote schaal veel meer te winnen is.”

De econoom valt me bij. “Die overheidscampagne is verschrikkelijk hypocriet:

Autorijders betalen 3 keer te veel accijns, maar kerosine voor vliegtuigen is accijnsvrij. Een beter milieu begint bij jezelf.

Huishoudens moeten verplicht aan de spaarlamp, maar de glas- en tuinbouwsector kan zo ongeveer gratis aardgas krijgen.  (Daar is trouwens nooit het licht aan). Een beter milieu begint bij jezelf.

Als particulier betaal je ruim genoeg energieheffingen om alle schade van je energie-uitstoot te compenseren, maar grote bedrijven worden ontheven van ecotax en ongeveer alle andere belastingen, omdat ze anders dreigen naar het buitenland te vertrekken. Een beter milieu begint bij jezelf.

Als je de moeite doet om apart GFT en glas in te zamelen flikkert de gemeente het weer voor je op één grote hoop. Een beter milieu begint bij jezelf!”

De overheid komt als bad guy uit de bus. Pfff, gelukkig. Kunnen wij de strijdbijl over de prijs van het milieu weer begraven. Al zou het beter zijn voor het milieu als die prijs (of je hem nou precies kunt uitrekenen of niet) door de overheid wél serieus genomen zou worden.

Geert Wilders niet. “Asociaal!”, bleef zijn commentaar, met een onuitgesproken sneer naar de vakbond: “Vertrouw ze niet, die vakbondsleiders die zogenaamd opkomen voor de hardwerkende mens. Zij zijn net zo goed onderdeel van de corrupte elite die ons het leven zuur maakt.” Een FNV in paniek pikte de sneer op en probeerde de boel te redden. Wat Jongerius bedoelde te zeggen is dat ze tegen blijven. Ze houden er rekening mee dat dat in praktijk onrealistisch zal zijn, maar in principe zijn ze tegen. Natuurlijk zijn ze tegen. 

Wilders lacht in zijn vuistje om de spagaat van de vakbond. Een cursusje populisme 101 zou ze geen kwaad doen. Jongerius overtreedt regel één van de succesvolle populist: je bent nooit onderdeel van de elite. Daar wijk je niet van af. Nooit, nimmer, never. Als de elite inhoudelijk een punt heeft dien je dat te ontkrachten. En als je, god verhoede, onderdeel bent van die elite, als Kamerlid of belangrijkste vertegenwoordiger van werknemers bijvoorbeeld, dien je dat te allen tijde te ontkennen. Het is een kwestie van principe. 

Het imago van strijder tegen het pluche is de basis van je geloofwaardigheid. Je bent een soort Robin Hood die steelt van de adel en geeft aan de armen. Niet ineens bij de adel in de koets kruipen! Jij hoort als een struikrover in de bosjes op wacht te liggen, de koets te overvallen en er als held vandoor te gaan met de poen, de eeuwige roem en de boodschap dat je het arme volk een stem geeft. Niet het sprookje in de war sturen met collaborerende manoeuvres. Het moet wel overzichtelijk blijven. Robin Hood onderhandelde ook niet met de adel die hij bestal. Jij ook niet.  

Als je dit script eenmaal kent, is het verder eenvoudig. Neem het klimaatdebat als voorbeeld. De elite roept dat de aarde opwarmt en dat mensen moeten ingrijpen om dit te voorkomen. Daar ben je dus tegen. Je graaft een klimaatscepticus op die zegt dat er een ijstijd aankomt, toont overtuigend aan dat die hele vervloekte klimaatwetenschap een links internationalistisch complot is door te wijzen op aantal pijnlijke emails die manipulatie van onderzoeksgegevens door een handjevol onderzoekers doen vermoeden, en begint in je klimaatbetoog over ouderen met doorligwonden die geen zorg krijgen omdat het geld dat daarvoor bedoeld was zal verdampen door dure en overbodige klimaatafspraken. Je bent dus voor het arme volk, en tegen de criminele elite. Voilá. Geslaagd voor populisme 101. 

Als je verder wilt, komt regel twee om de hoek kijken: ook de “Ander” is je vijand. Vul maar in: “Moslim”, “allochtoon”, “Islam”, “Marokkaan”. Kleine voetnoot: “Jood”, doet het niet meer zo goed, en “neger” is ouderwets. Maar het principe blijft hetzelfde. (Tip voor Jongerius: Allochtonen stelen onze banen en verbrassen onze sociale zekerheid. Tegelijkertijd ook nog. Het is schandalig.)  

Als je echt wil scoren verbind je ze met elkaar. Zo betoogt de British National Party dat de enige toereikende maatregel voor het klimaatprobleem een volledige immigratiestop is. Wil de hypocriete corrupte elite het verband ontkennen tussen massa-immigratie naar Groot-Brittannië en de stijging van het Britse elektriciteitsverbruik? Durven ze echt te beweren dat er geen verband is tussen het aantal immigranten en het stijgende autogebruik? Hoeveel niet-witten zien we niet in auto’s rondrijden tegenwoordig?! In de landen van oorsprong hebben ze geen elektriciteit en geen auto’s, dus een immigratiestop is de enige duurzame oplossing voor het klimaatprobleem. Niet binnenlaten die toekomstige klimaatvervuilers! Terug naar hun lemen hutjes en rijst zonder vlees. Dan kunnen de echte Britten, die het goede leven verdienen, zonder probleem in hun benzineslurpers blijven rijden. Zo redt de BNP het Britse vaderland en het mondiale klimaat tegelijkertijd.  

Jammer genoeg kon de PVV die troef niet inzetten. Als je betoogt niet te geloven in het verband tussen de uitstoot van CO2 en de opwarming van de aarde, heeft de CO2 uitstoot van moslims daar ook geen invloed op. Balen. Zo werken de regels van de logica ook weleens tegen je. Daar staat tegenover dat je als populist ver kunt gaan binnen het script van je verhaal, zonder dat je je al te druk hoeft te maken om de inhoud ervan. Zolang je je als de schaduw van de zittende macht presenteert kom je een heel eind. Maar het is net als bij het schrijven van sonnetten- je moet je consequent aan de regels houden om te overtuigen. Dus vergeet nooit regel één: “Je bent geen onderdeel van de elite. Ook als je onderdeel bent van de elite, ben je geen onderdeel van de elite”.  Niet. Herhaal: niet.

Maar Balkenende had geen zin in een Kamerdebat. De ‘harde toon’ van het debat van tegenwoordig staat hem voor geen meter aan. Moest hij zich weer verdedigen. Zucht. Moest hij zich voorbereiden. Nog diepere zucht.

Bovendien werd hij niet lekker bij de gedachte aan de verhalen uit de oude doos van de hervormingsgezinde kornuiten van Bos. Voor de verandering had de PvdA een goed verhaal.

“De PvdA’er Drees voerde de AOW in zodat oud en arm niet langer hand in hand zouden gaan. Wij zijn trots op Drees, trots op de PvdA en trots op de AOW! Maar zoals Drees al zei: ‘Hoe ouder we worden, hoe langer we kunnen werken.’ En daarom zijn we voor de verhoging van de AOW-leeftijd. Dankzij de PvdA heeft iedereen in Nederland een goede oude dag. Dat zal zo blijven.”*

Dus besloot Balkenende niet te gaan. Een bedremmelde Bos protesteerde: “Ja maar, JP, dat is niet eerlijk! Ik heb beloofd dat ik het plan zou verdedigen. We moeten gaan. Anders lijk ik weer een slappeling. Ik ben helemaal geen slappeling!” “Niks mee te maken, Wouter. We gaan niet. Punt uit.”

Met een verwrongen gezicht moest Bos aan de pers uitleggen dat het echt heel logisch was dat ze niet aanwezig zouden zijn bij het debat.

De oppositie spoot vuur. Ze ontlopen hun verantwoordelijkheden! Ze moeten zich verantwoorden, de klaplopers!

Begint Balkenende een voorbeeld aan Berlusconi te nemen? Voorlopig nog geen zonnebanken, facelifts, gebleekte tanden, gelaserde ogen, connecties in de onderwereld, tv-meisjes en fratsen met flashy mobiele telefoons op internationale topbijeenkomsten. Maar Balkenende maakt met zijn ontwijkingmanoeuvres een heel klein beginnetje in de Berlusconiesque politiek.

Berlusconi klaagt dat hij niet ter verantwoording mag worden geroepen in de rechtbank, omdat hij dan niet toekomt aan het besturen van het land.
Balkenende klaagt dat hij niet ter verantwoording mag worden geroepen in de Kamer, omdat hij dan niet toekomt aan het besturen van het land.

Het verschil tussen Balkenende en Berlusconi is dat onze plichtsgetrouwe calvinist, al is het geïrriteerd en met tegenzin, onder druk toch komt opdraven. Berlusconi had ze gewoon de huid vol gescholden, die oppositieleiders, die als boze katers met hoge ruggen en dikke staarten stonden te blazen over de ‘minachting van het parlement’. Of gedreigd dat ze nooit meer aan de bak zouden komen, de linkse landverraders.

Het debat kwam er toch, maar het werd geen PvdA-verhaal over sociale voorzieningen. Balkenende hamerde zoals verwacht op crisismaatregelen en de houdbaarheid van de overheidsfinanciën. Dat klonk fermer, rechtser en belangrijker. Pikant detail: de verhoging van de AOW-leeftijd levert de schatkist maar een schijntje op, vergeleken met alternatieve maatregelen waar het CDA tegen is zoals de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek. Balkenende oreerde: “De verhoging van de AOW leeftijd naar 67 jaar is de belangrijkste maatregel om de overheidsfinanciën op de lange termijn houdbaar te houden. Door dit nu al aan te kondigen, kan de jongere generatie zich goed voorbereiden op deze nieuwe AOW-leeftijd. We willen geen Italiaanse toestanden, waar de regering van de ene op de andere dag de pensioenleeftijd heeft verhoogd.”*

Pardon? Geen Italiaanse toestanden? Grapjas.

Ironisch genoeg vermindert de snelle invoering van de verhoging van de pensioenleeftijd in Italië juist zogenaamd ‘Italiaanse toestanden’: het fenomeen dat relatief arme jongeren betalen voor de relatief rijke oudere generatie. In Italië is de tweedeling fenomenaal. De ouderen hebben het geld en de beschermde banen. De jongeren hebben weliswaar mooi haar en een mooi mobieltje, maar ook allerbelabberdste arbeidsvoorwaarden. Als ze al een baan hebben. Zelfstandig wonen zit er voor het merendeel voor hun 35e niet in, omdat er een enorme kloof is tussen de betaling van de goed beschermde vaste banen en de armoedige jaarcontractjes waar de jongeren mee opgescheept zitten. Toch draait de jongere generatie voor een groot gedeelte op voor de kosten om de oudere generatie van een pensien te voorzien. Er zijn simpelweg heel veel ouderen, en maar een relatief kleine club jongeren die deze oudjes moet onderhouden. Ondanks zijn viriliteit is de Italiaanse man er niet in geslaagd voldoende nageslacht te produceren om de pensioenrekening per hoofd van de bevolking dragelijk te houden. Vandaar de ‘noodmaatregel’ om de pensioenleeftijd per direct te verhogen. Anders gingen ze failliet.

In het vergrijsde Nederland van de toekomst ziet het plaatje er naar verwachting akelig vergelijkbaar uit. De Raad van State en het CPB wijzen er op dat het huidige AOW-plan de solidariteit tussen generaties onder druk zet, omdat het de babyboomers, de generatie die zorgt voor de grootste stijging in de overheidskosten aan onder andere AOW en gezondheidszorg, volledig ontziet. “De rekening wordt doorgeschoven naar de jongere generaties”, zoals Pechtold het verwoordt. En wat een rekening. Over twintig jaar gaan ‘jong en arm’ misschien wel net zo samen als ‘oud en arm’ samengingen voor de invoering van de AOW.

Bos vat het AOW-plan mooi samen: “Mijn generatie is de klos, en dat vind ik prima!”. Balkenende zwijgt. Laat Bos het vuile werk maar opknappen. Heeft hij eindelijk tijd om het land te besturen.

*De teksten van PvdA en CDA over de AOW komen niet uit het AOW-debat in de Tweede Kamer, maar van de websites van de partijen.